Ben Fizik
Yapamıyorum.

KONU NOTU · ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK · 3 SORU

9. Sınıf Fizik: Yol, Yer Değiştirme, Sürat ve Hız (Çözümlü Sorular)

Konum, yol, yer değiştirme, sürat ve hız. Geri dönüşlü hareketlerde hangisinin değiştiğini görerek ayırt etmeyi öğren.

3 soruyla kendini dene →2. yazılı soruları →

Önce fikri anlayalım.

Bir cismin hareketini anlatmak için önce nerede olduğunu, yani konumunu belirleriz. Konum için bir başlangıç noktası ve bir artı yön seçilir. Ne kadar yol gidildiği ile nereden nereye gidildiği farklı sorulardır; yol ve sürat birincisini, yer değiştirme ve hız ikincisini anlatır.

Konum, yol ve yer değiştirme

Konum, cismin seçilen başlangıç noktasına göre yerini yönüyle birlikte gösterir. Yol, hareket boyunca izlenen uzunlukların toplamıdır ve skalerdir. Yer değiştirme ise son konum ile ilk konum arasındaki farktır: Δx = xson − xilk. Yer değiştirme vektöreldir; yönü işaretle gösterilir.

Ortalama sürat ve ortalama hız

Ortalama sürat, alınan yolun geçen süreye oranıdır ve yönü yoktur. Ortalama hız, yer değiştirmenin geçen süreye oranıdır ve yönü vardır. Cisim düz bir yol boyunca hiç geri dönmeden tek yönde giderse ikisinin büyüklüğü eşittir; geri dönüş varsa ortalama sürat daha büyük çıkar.

Hareket türleri

Cismin bütün noktaları aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştiriyorsa bu öteleme hareketidir. Cisim bir eksen etrafında dönüyorsa dönme, bir denge konumunun iki yanında gidip geliyorsa titreşim hareketi yapar. Yolda giden bir arabanın tekerleği aynı anda hem döner hem ötelenir.

Ortalama sürat = yol / süreOrtalama hız = yer değiştirme / süre
Önce 300 m doğuya, sonra 400 m batıya giden bir öğrencinin sayı doğrusu üzerindeki hareketix (m)−200−1000100200300400500BaşlangıçSon konum300 m doğu400 m batı
Bir öğrenci başlangıç noktasından önce 300 m doğuya, sonra 400 m batıya gidiyor ve −100 m konumunda duruyor. Doğu yönü artı seçilmiştir.

Üç çözümlü örnek.

Önce kendin düşün. Sonra çözümü açıp gerekçeni karşılaştır.

01 · Doğuya gidip batıya dönmek

Şekildeki öğrenci bu hareketi toplam 500 saniyede tamamlıyor. Aldığı yolu ve yer değiştirmesini bulunuz.

Adım adım çözümü aç

Yol: 300 + 400 = 700 m. Yer değiştirme: xson − xilk = −100 − 0 = −100 m, yani 100 m batıya.

02 · Sürat ve hız

Aynı öğrencinin ortalama süratini ve ortalama hızını bulunuz.

Adım adım çözümü aç

Ortalama sürat = 700 / 500 = 1,4 m/s. Ortalama hız = −100 / 500 = −0,2 m/s; büyüklüğü 0,2 m/s, yönü batı. Geri dönüş olduğu için ortalama sürat, ortalama hızın büyüklüğünden çok fazladır.

03 · Saatin akrebi

Duvar saatinin akrebinin ucu 12 saatte bir tam tur atıyor. 12 saatte akrep ucunun yer değiştirmesi ne kadardır? Akrebin yaptığı hareket hangi türdendir?

Adım adım çözümü aç

12 saatte uç başladığı noktaya döner; yer değiştirme sıfırdır. Akrep sabit bir eksen etrafında döndüğü için dönme hareketi yapar.

Şimdi sıra sende.

Her soruda A–E arasındaki beş şıktan birini seç. Üç soruyu yanıtladığında her cevabın açıklamasını göreceksin. Üyelik gerekmez.

1. Bir koşucu düz bir yolda 80 m ileri koşup 30 m geri yürüyor. Yer değiştirmesinin büyüklüğü kaç metredir?
2. Aşağıdaki niceliklerden hangisi vektöreldir?
3. Bir salıncağın hareketi hangi harekete örnektir?

Sık sorulan sorular.

Yol ile yer değiştirme arasındaki fark nedir?

Yol izlenen uzunlukların toplamıdır ve yönü yoktur. Yer değiştirme son konum ile ilk konum arasındaki farktır ve yönü vardır. Geri dönüşlü harekette yol, yer değiştirmenin büyüklüğünden fazladır.

Ortalama hız ne zaman sıfır olur?

Cisim başladığı noktaya geri döndüğünde yer değiştirme sıfır olur; bu yüzden ortalama hız da sıfırdır. Ortalama sürat ise alınan yol sıfır olmadığı için sıfırdan büyüktür.

Başka bir konuyu keşfet.

9. sınıf fizik konularının tamamı · Konu anlatım videoları · Ücretsiz PDF notlar