01 · Mıknatıs ve ataç
Masadaki bir mıknatıs ataçları kendine çekiyor. Bu olayda hangi temel kuvvet etkilidir?
Adım adım çözümü aç
Manyetik etkiler elektromanyetik kuvvetin parçasıdır. Cevap: elektromanyetik kuvvet.
KONU NOTU · ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK · 3 SORU
Kütle çekim, elektromanyetik, güçlü ve zayıf nükleer kuvvet. Her olayda hangi kuvvetin iş başında olduğunu bulmayı öğren.
Evrende gördüğümüz bütün itme ve çekmeler dört temel kuvvete dayanır. Masanın kitabı tutması, sürtünme, ipteki gerilme gibi günlük hayattaki kuvvetlerin çoğu aslında atomlar arasındaki elektromanyetik etkileşimin sonucudur. Bu konuda dört kuvvetin nerede etkili olduğunu, ne kadar güçlü olduğunu ve ne kadar uzağa ulaştığını karşılaştırırsın.
Kütlesi olan bütün cisimler arasında etki eder ve her zaman çekicidir. Dört kuvvetin en zayıfıdır ama çok uzak mesafelere ulaşır. Ay'ın Dünya çevresinde dolanması, gezegenlerin Güneş çevresindeki hareketi ve bıraktığın topun yere düşmesi kütle çekimle açıklanır. Gezegenler gibi büyük cisimler yük bakımından nötr olduğu için uzay ölçeğindeki hareketleri kütle çekim belirler.
Yüklü cisimler arasında etki eder ve kütle çekim gibi çok uzaklara ulaşabilir; aynı işaretli yükler iter, zıt işaretli yükler çeker. Mıknatısların etkisi de bu kuvvetin parçasıdır. Saça sürtülen tarağın kâğıt parçalarını çekmesi, pusula iğnesinin dönmesi ve atomda elektronların çekirdek çevresinde tutulması elektromanyetik kuvvetle olur. Sürtünme ve temas kuvvetleri de atomlar arası elektromanyetik etkileşimden doğar.
Atom çekirdeğinde proton ve nötronları bir arada tutar. Dört kuvvetin en güçlüsüdür ama yalnız çekirdek boyutunda, yaklaşık 10⁻¹⁵ m gibi çok kısa mesafelerde etkilidir. Protonlar arasındaki elektriksel itmeyi bu kuvvet yener.
Bazı radyoaktif bozunmalardan, örneğin bir nötronun protona dönüştüğü beta bozunmasından sorumludur. Etki mesafesi güçlü nükleer kuvvetinkinden de kısadır. Güneş'te enerji üreten tepkimelerin bazı adımlarında da rol oynar.
Önce kendin düşün. Sonra çözümü açıp gerekçeni karşılaştır.
Masadaki bir mıknatıs ataçları kendine çekiyor. Bu olayda hangi temel kuvvet etkilidir?
Manyetik etkiler elektromanyetik kuvvetin parçasıdır. Cevap: elektromanyetik kuvvet.
Helyum çekirdeğinde iki proton birbirini elektriksel olarak iter. Çekirdek buna rağmen neden dağılmaz?
Çekirdek boyutunda etki eden güçlü nükleer kuvvet, protonlar arasındaki elektriksel itmeden çok daha büyüktür ve proton ile nötronları bir arada tutar.
Kütle çekim en zayıf temel kuvvettir. Dünya'nın Güneş çevresindeki hareketini neden elektromanyetik kuvvet değil de kütle çekim belirler?
Dünya ve Güneş yük bakımından nötrdür; artı ve eksi yüklerin etkileri birbirini götürür. Nükleer kuvvetler bu uzaklıklara ulaşmaz. Geriye hep çekici ve uzağa ulaşan kütle çekim kalır.
Her soruda A–E arasındaki beş şıktan birini seç. Üç soruyu yanıtladığında her cevabın açıklamasını göreceksin. Üyelik gerekmez.
Kütle çekim kuvveti, elektromanyetik kuvvet, güçlü nükleer kuvvet ve zayıf nükleer kuvvet. En güçlüsü güçlü nükleer kuvvet, en zayıfı kütle çekim kuvvetidir.
Hayır. Sürtünme, temas eden yüzeylerdeki atomlar arasındaki elektromanyetik etkileşimden doğar. Bu yüzden elektromanyetik kuvvetin bir sonucu sayılır.
Konum, yol, yer değiştirme, sürat ve hız.
Konuyu anla, 3 soru çöz →Eş ve zıt vektörler, uç uca toplama ve bileşenler.
Konuyu anla, 3 soru çöz →9. sınıf fizik konularının tamamı · Konu anlatım videoları · Ücretsiz PDF notlar