Aynı işaretli yükler birbirini iter, zıt işaretli yükler çeker. Bu etkileşim, aralarında temas olmadan uzaktan gerçekleşir. Coulomb yasası bu kuvvetin büyüklüğünü verir; elektrik alan ise bir yükün çevresindeki uzayda oluşturduğu etkiyi tarif eder.
Coulomb yasası
İki noktasal yük arasındaki elektriksel kuvvet, yüklerin çarpımıyla doğru, aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılıdır: F = k · q₁ · q₂ / d². Havada ve boşlukta k = 9 · 10⁹ N · m²/C² alınır. Hesapta yükler coulomb (C), uzaklık metre (m) cinsinden kullanılır.
Kuvvetin yönü
Kuvvetler yükleri birleştiren doğru boyuncadır. İki yük birbirine eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvet uygular; bu, Newton'ın etki–tepki yasasıdır. Yüklerden biri diğerinden büyük olsa bile kuvvetlerin büyüklükleri eşittir.
Elektrik alan
Bir noktadaki elektrik alan, o noktaya konan artı deneme yükünün birim yükü başına düşen kuvvettir: E = F / q. Noktasal bir Q yükünün d uzaklıktaki alanı E = k · Q / d² ile bulunur. Birimi N/C'dur.
Alanın yönü ve bileşke alan
Elektrik alan artı yükten dışarı doğru, eksi yüke doğrudur. Birden fazla yük varsa bir noktadaki alan, her yükün oluşturduğu alanların vektörel toplamıdır. Aynı doğrultudaki alanlar aynı yönlüyse toplanır, zıt yönlüyse çıkarılır.
F = k · q₁ · q₂ / d²|E = k · Q / d²|k = 9 · 10⁹ N · m²/C²
Aynı işaretli iki yük birbirini iter. Yükler farklı büyüklükte olsa bile birbirlerine uyguladıkları kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür.
Üç çözümlü örnek.
Önce kendin düşün. Sonra çözümü açıp gerekçeni karşılaştır.
01 · Kuvvet hesabı
Aralarında 3 m bulunan +1 μC ve +4 μC'luk iki yük arasındaki kuvvet kaç N'dur? İtme mi, çekme mi?
Adım adım çözümü aç
F = 9 · 10⁹ · (1 · 10⁻⁶) · (4 · 10⁻⁶) / 3² = 0,036 / 9 = 0,004 N = 4 · 10⁻³ N. Yükler aynı işaretli olduğu için itmedir.
02 · Uzaklık değişirse
İki yük arasındaki uzaklık 3 katına çıkarılırsa aralarındaki kuvvet nasıl değişir?
Adım adım çözümü aç
Kuvvet uzaklığın karesiyle ters orantılıdır: 1 / 3² = 1 / 9. Kuvvet 9'da 1'ine iner.
03 · Alanın yönü ve büyüklüğü
+2 μC'luk bir yükten 30 cm uzaktaki P noktasında elektrik alanın büyüklüğü ve yönü nedir?
Adım adım çözümü aç
E = 9 · 10⁹ · 2 · 10⁻⁶ / (0,3)² = 18 000 / 0,09 = 2 · 10⁵ N/C. Yük artı olduğu için alan yükten P'ye doğru, yükten uzaklaşan yöndedir.
Şimdi sıra sende.
Her soruda A–E arasındaki beş şıktan birini seç. Üç soruyu yanıtladığında her cevabın açıklamasını göreceksin. Üyelik gerekmez.
Sık sorulan sorular.
Coulomb yasası nedir?
İki noktasal yük arasındaki elektriksel kuvvetin, yüklerin çarpımıyla doğru, aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğunu söyler: F = k · q₁ · q₂ / d².
Elektrik alanın yönü nasıl bulunur?
Elektrik alan, o noktaya konan artı deneme yüküne etki edecek kuvvetin yönündedir. Bu yüzden artı yükten dışarı, eksi yüke doğrudur.